DEĞERLENDİRME

Bilgisayarların ticari hayatın dışında hanelere de girmesi sonucu bu cihazların yalnızca ticari işleri kolaylaştıran bir aygıt değil ayrıca bireysel eğlence maksadıyla da kullanılabileceği 80’li yıllardan itibaren kısa süre içerisinde tüm Dünyada anlaşılmıştır. İnternet’in bu cihazlara eklenmesi ise bilgisayarlar ve kullanıcıları için farklı bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilmelidir. İnternet sayesinde bilgisayar oyunlarının çoklu ve fiziksel olarak birbirinden tamamen farklı bölgelerde bulunan kişiler tarafından birlikte oynanabilmesiyle bilgisayar oyunlarının yalnızca bir eğlence aracı olmaktan çıkarak bireylerin sosyalleştiği ve kişilik özelliklerine göre seçtikleri oyun alanlarında adeta ikinci bir hayat yaşadıkları platformlara dönüştüğünü kabul etmek gerekecektir. Bu çerçevede konsol ve bilgisayar oyunlarında geçirilen vaktin fazlalığı, oyun oynayan insan gruplarının hızla artması ve bu kitlelerin yüksek alım gücüne sahip olmaları göz önüne alındığında söz konusu oyunların ticari amaç güdülen profesyonel bir spor alanına evrilmesi ve E-spor kavramının ortaya çıkışı kaçınılmaz olmuştur.

E-spor, 80’li yıllarda yavaş yavaş hayatımıza girmeye başlayıp; günümüzde her yaş grubundan insana hitap eden bir fenomen haline gelmiştir. 2019 yılı itibariyle küresel çapta 1 (bir) milyar dolardan fazla yıllık ticaret hacmine ve 400 (dört yüz) milyonu aşkın izleyici / taraftarıyla ticari alanda da önemli bir yer tutmaya başlamıştır. 

Ülkemizde ise 4 (dört) milyonu aşkın takipçisi diğer bir ifade ile “taraftarı” olan E-spor kulüpleri +55 tescilli takım ve +1000 lisanslı sporcu tarafından ulusal ve uluslararası alanda faaliyet göstermektedir. 2015 yılı ocak ayında Beşiktaş Jimnastik Kulübü tarafından kurulan Beşiktaş E-sports, 2017 yılında turnuvalara katılan 1907 Fenerbahçe E-spor, Galatasaray E-spor gibi takımlar ile Türkiye’nin en büyük üç futbol kulübü de E-spor camiasına adımlarını atmışlardır. Ulusal çapta yapılan turnuvalarda biletli on binlerce taraftarın turnuvanın bulunduğu salonları doldurduğunu ve çok daha fazlasının da yayın platformlarında ekranlarının başında etkinliği takip ettiği görülürken, 2019 senesinde Paris’te gerçekleştirilen League Of Legends (“LOL”) Büyük Finalinde 21,8 milyon taraftarın turnuvayı elektronik ortamda izlediği kayıt altına alınmış olup bir rekora imza atılmıştır.

Yukarıdaki bilgilerin ışığında global olarak ekonomik ve sosyal açıdan büyük etkileri olan E-spor faaliyetlerini aşağıda Türkiye özelinde E-sporcu, E-Spor Kulübü ve Lisanslı E-Spor Tesisleri olarak 3 (üç) ana başlıkta değerlendirerek önemli noktaların altını çizeceğiz.

  • E-SPORCU

Yalnızca eğlence amacıyla değil de sportif faaliyette bulunmak amacıyla konsol-pc oyunlarına ilgi duyan kişilerin Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde E-spor Federasyonunun kurulmasından sonra E-spor oyuncusu sıfatıyla kayıt altına alınması için lisanslama faaliyetlerine başlanmıştır. Lisans başvurusu yapabilmek için 6 yaşını doldurmak gerekmektedir. Bu lisansa sahip olmak için gerekli belgelerle birlikte Gençlik ve Spor İlçe Müdürlüğüne başvuruda bulunulması gereklidir. 

Bu belgelerle başvuru yapıldıktan sonra gerekli mercilerin onaylaması sonucunda 1 yıllık tescil ile lisans sahibi olunabilmektedir. Dikkat edilmesi gereken hususların başında verilen lisansın 1 senelik olması ve her sene bitiminde bu lisansın yenilenmesi gerektiği gelmektedir. İlgili Mevzuatta belirtilen şartlardan (Bununla sınırlı kalmakla örneğin, bilgisayar başında oyun oynamayı etkileyecek bir sağlık sorununun çıkması) herhangi birinde olumsuz değişiklik olması durumunda lisans yenilenmeyecektir. Reşit olmayan sporcuların E-spor salonlarında, kulüplerde ve turnuvalarda faaliyet gösterebilmesi için velisi tarafından izin verilmesi şarttır.

Bu sporcuların kulüpler arası transferleri için diğer sporlarda geçerli transfer işlemleri kıyasen uygulanacaktır. Bu çerçevede E-sporcuların hukuken dikkat etmeleri gereken hususların başında sporcu ile kulüp arasında imzalanacak hizmet sözleşmesi koşullarının profesyonel bir yardım alınarak değerlendirilmesi gelmektedir. Bu tür sözleşmeler diğer spor branşlarında akdedilenlerle olduğu gibi hizmet sözleşmesi türünde karşımız çıkmaktadır. Ancak E-sporun bazı yönleriyle klasik spor faaliyetlerinden ayrılması bu spor kapsamında imzalanacak sporcu sözleşmelerinin de belli hususlarda farklılaşmasına sebep olmaktadır. Özellikle spor kulübü ile sporcu arasındaki hiyerarşik yapının konvansiyonel sporlara göre daha yumuşak olması ve doğası gereği sporcu merkezli bir yapının hâkim olması mutabık kalınacak sözleşme maddelerinde de sporcuların hâkim tarafta olmasına neden olabilecektir. Bu kapsamda taraflar arasındaki gelir paylaşımının ve ticari teamüllerin de bu hâkim durumun özellikleri kapsamında diğer sporlardan farklı olarak oluşabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. İlgili mevzuat çerçevesinde E-spor kulübü 1(bir) sezon içerisinde en fazla 2 yabancı (KKTC vatandaşı sporcular Türk oyuncular gibi değerlendirilir) uyruklu sporcu tescil, vize ve transfer işlemi yapabilirler. Yurtdışından gelen E-sporcular; tescil oldukları ülkenin Federasyonundan izin almaları ve ilişiğini kesme şartlarıyla ilgili Yönetmelik çerçevesinde Türkiye’de tescil olunur.

  • E-SPOR KULÜBÜ:

E-spor Federasyon’unun faaliyetleri, ana esasları, kurullarının teşkili ve çalışmaları, görev, yetki ve sorumlulukları Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı Spor Genel Müdürlüğü kapsamındadır. Dolayısıyla bir E-Spor Kulübü kurmak diğer spor kulüplerini kurmakla aynı hukuki sürece tabidir. Within this scope, as a first step, it is necessary to establish the Sports Club Association following the procedures and principles specified in the Associations Law No. 5253 and the Associations Regulation. After the establishment of the Association, it gains the title of “Sports Club” by registering with the Provincial Directorate of Youth Services and Sports in their provinces in order to engage in sports activities. The sports club, which is in the status of an association, can benefit from the tax advantages provided to it since it is a non-profit organization. In addition to this, it will be possible to operate commercial activities with legal entities that will be established as a joint-stock or limited company under the sports club.

Dolayısıyla bir E-Spor Kulübü kurmak diğer spor kulüplerini kurmakla aynı hukuki sürece tabidir. Bunun için öncelikle 5253 sayılı Dernekler Yasası ile Dernekler Tüzüğü’nde belirtilen usul ve esaslara uygun olarak Spor Kulübü Derneği’ni kurmak gerekmektedir. Dernek kurulumundan sonra spor faaliyetlerinde bulunmak amacıyla illerindeki Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü’ne kayıtlarını yaptırarak “Spor Kulübü” unvanını kazanır. Dernek statüsünde yer alan spor kulübü kâr amacı gütmeyen bir kurum olmasından dolayı kendisine sağlanan vergi avantajlarından yararlanabilecektir. Bunun yanında anonim veya limited şirket olarak spor kulübüne bağlı kurulacak tüzel kişilikler ile de ticari faaliyetlerin gerçekleştirilmesi sağlanabilecektir. E-spor ticari bir faaliyet olarak ele alındığında bir spor kulübüne bağlı ticari şirketin nasıl kar edebileceği, gelir ve gider kalemleri üzerinden durulması gereken en önemli konudur. Diğer spor kulüplerinden farksız olarak e-spor kulüplerinin de gelirlerinin büyük bir bölümünü sponsorluk gelirleri oluşturmaktadır. Bunun yanında katılım sağlanacak turnuvalardaki başarı ile orantılı olarak alınacak turnuva ödülleri de takımlar için önemli gelirlerden sayılmaktadır.



  • LİSANSLI E-SPOR TESİSLERİ

Kulüplerin sporcuların ve personelin ücretlerini ödemeleri dışındaki bir diğer önemli gider kalemi ise oyuncularına belirli bir mekân tesis etmektir. E-sporcuların takım arkadaşlarıyla ve koçlarıyla aynı salonlarda bulunmalarının zaman kazancı sağlamak, beraber hareket ederek takım sinerjisini artırmak, farklı mekanlarda farklı internet hızlarıyla oluşabilecek problemlerin önüne geçmek gibi birçok avantajı bulunmaktadır. Bir E-sporcunun günlük ortalama 10 saatten fazla ekran başında antrenman yaptığı dikkate alındığında ise bu sporun diğer sporlara göre çok daha fazla psikolojik yıpranmaya yol açabileceği kabul edilmektedir. Dolayısıyla E-spor salonlarının hepimizin bildiği oyun salonlarından farklı olarak belirli standartlara sahip olması gerekmektedir. E-Spor Federasyonu bu konu hakkında yeterli fiziki imkanlara sahip olmayan E-spor kulüplerinin ve herhangi bir kulübe bağlı olmadan lisanslı olarak E-spor kariyerini sürdüren oyuncular için antrenman yapma şansı sağlayan E-spor Salonlarının sahip olması gereken kriterleri düzenlemiştir. Buna göre E-spor salonlarında en az 40m2 büyüklüğünde bir çalışma alanı, en az 15 m2 büyüklüğünde bir dinlenme yeri veya bekleme salonu, en az 10 m2 büyüklüğünde bir büro hizmetler ofisi, en az birer adet ayrı ayrı erkekler ve kadınlar tuvaleti bulunmalı; salonun tavan yüksekliği en az 2,35 m olmalı; çalışmanın yapıldığı yerin sıcaklığı 18 santigrat derece olmalıdır. Bu şartların sağlandığı salonların çalışma yapabilmesi için ise öncelikle Federasyon’a başvuru yaparak “Yeterlilik Belgesi” almaları gerekmekte ve salonların E-spor faaliyetlerinin dışında bir amaçla kullanılmaması gerekmektedir. Salonların belirtilen esaslara uygunluğu veya belirtilen amacın dışında faaliyet yapılıp yapılmadığı ilgili birimler tarafından her zaman denetlenebilmektedir.2 Bu denetim sonucunda2 ilgili kriterleri sağlamadığı tespit edilen2 tesisler hakkında ilgili mevzuat gereği bu eksiklerin tamamlanması için bir süre verilir. Bu süre sonunda eksiklikler giderilmezse Genel Müdürlükçe belirlenen yılın tescil ücretini ¼’ü tutarında idari para cezası kesilir. 

İkinci denetimde de eksikler devam ediyorsa bu tutar 2 (iki) katına çıkarılır. Bir yıl içinde 2 defa idari para cezası almış tesiste, 3. Defa yapılan denetimde ceza verilmesini gerektirecek hususlar tespit edilirse tesisin çalışma iznin iptal edilir. Çalışma izni iptal edilen tesisin işletmecilerinin aynı amaçla tesis açmalarına izin verilmez.